Sogæðabjúg

Hvað er sogæðabjúgur?

Sogæðabjúgur (lymphedema) er uppbyggingarlegur eða starfrænn galli í sogæðakerfi líkamans þar sem sogæðavökvi safnast upp og myndar bjúg (vökvasöfnun í líkamanum).

Það þýðir að sogæðar, eitlar og eitilfrumur starfa ekki sem skyldi eða alls ekki.

Sogæðakerfið samanstendur af stóru neti sogæða og eitla sem hafa það hlutverk að flytja umframvökva og úrgangsefni frá vefjum og líffærum aftur í blóðrásina á leið sinni til hjartans.

Sogæðabjúg má skipta í frumkominn (primary) sogæðabjúg og síðkominn (secondary) sogæðabjúg.

Frumkominn sogæðabjúgur

Frumkominn sogæðabjúgur er meðfæddur galli í sogæðakerfinu. Við fæðingu hafa einstaklingar með frumkominn sogæðabjúg færri eitla og sogæðar og/eða erfðagalla sem valda því að þessi kerfi þroskast ekki eins og þau eiga að gera.

Í sumum tilfellum sést frumkominn sogæðabjúgur í handleggjum, fótleggjum eða höfði strax frá fæðingu. Hins vegar kemur frumkominn sogæðabjúgur oft fyrst fram við kynþroska.

Frumkominn sogæðabjúgur kemur oftast fram sem vökvasöfnun í fótleggjum, en hann getur einnig komið fram annars staðar í líkamanum.

Síðkominn sogæðabjúgur

Síðkominn sogæðabjúgur er ekki meðfæddur galli í sogæðakerfinu. Þvert á móti hefur orðið skaði á sogæðakerfi sem áður starfaði eðlilega. Þessir skaðar koma helst fram í formi örvefs eftir skurðaðgerðir eða eftir skurðaðgerðir þar sem eitlar hafa verið fjarlægðir. Einnig getur þetta gerst við endurteknar sýkingar í sogæðakerfinu, geislaskemmdir í tengslum við krabbameinsmeðferð eða skemmdir af völdum lyfja og annarra efna.

Síðkominn sogæðabjúgur bregst mjög vel við osteópatískri meðferð.

Sogæðabjúgur og krabbamein

Sogæðabjúgur er oft tengdur krabbameini, þar sem bjúgur í sogæðakerfinu kemur í mörgum tilfellum fram þegar eitlar hafa verið fjarlægðir með skurðaðgerð eða vegna örvefs sem hindrar sogæðarnar í að tæma vökva úr vefjum. Í mörgum tilfellum kemur sogæðabjúgur fram hjá konum sem hafa gengist undir krabbameinsmeðferð vegna annaðhvort brjóstakrabbameins eða krabbameins í kvenlíffærum.

Í þessum tilvikum getur vökvasöfnun myndast í höfði, hálsi, handleggjum, nára eða fótleggjum. Karlar geta einnig fengið sogæðabjúg í tengslum við meðferð við blöðruhálskirtilskrabbameini, krabbameini í getnaðarlim eða eistum.

Sogæðabjúgur og offita

Offita er ekki talin bein orsök þróunar sogæðabjúgs. Hins vegar tengist offita oft versnun á sogæðabjúg sem þegar hefur þróast. Fitumyndun í vefjum getur takmarkað frekar flæði í sogæðakerfinu.

Því er alltaf æskilegt að draga úr offitu og stunda hreyfingu sem styður við þyngdartap.

Orsakir sogæðabjúgs

Í frumkomnum tilfellum sogæðabjúgs er ekki vitað nákvæmlega hver orsökin er. Talið er að orsökin sé erfðafræðileg og eitthvað sem einstaklingur fæðist með. Í slíkum tilvikum er sogæðakerfið annaðhvort vanþróað frá fæðingu eða þroskast ekki eins og það á að gera.

Síðkominn sogæðabjúgur á sér margar mismunandi orsakir. Þráðaormasýki (filariasis) er talin algengasta orsök þróunar síðkomins sogæðabjúgs í heiminum. Þetta er smitandi sjúkdómur sem berst frá manni til manns með moskítóflugum.

Heimakoma, einnig þekkt sem húðnetjubólga eða ámusótt (erysipelas) er einnig algengur sjúkdómur sem getur annaðhvort valdið síðkomnum sogæðabjúg eða gert hann verri.

Aðrar algengar orsakir eru örvefur eftir skurðaðgerðir, skurðaðgerðir þar sem eitlar og sogæðar hafa verið fjarlægðar, léleg bláæðastarfsemi, sár á fótleggjum, áverkar á vefjum (högg og slys), brunasár, flókin beinbrot og mikil offita.

Þróun sogæðabjúgs

Venjulega þróast sogæðabjúgur í fjórum stigum.

Fyrsta stig sogæðabjúgs

Á þessu stigi er ekki hægt að greina vökvasöfnun eða bjúg. Það þýðir að engin bjúgur eða vökvasöfnun er til staðar. Í sumum tilvikum má þó sjá breytingar á húð og vefjum á svæðinu vegna skertrar flutningsgetu sogæðakerfisins.

Annað stig sogæðabjúgs

Á þessu stigi má greina bjúgur á byrjunarstigi í vefjum. Hér nær sogæðakerfið ekki lengur að bæta upp álagið og verður því ofhlaðið. Einkenni geta verið þyngdar- og þreytutilfinning í tengslum við bjúgur, sem eykst sérstaklega eftir líkamlega áreynslu eða í heitu veðri. Grunnráðstafanir, eins og að lyfta viðkomandi líkamshluta yfir hjartahæð, hjálpa jafnan, ásamt osteópatískri meðferð við sogæðabjúg.

Þriðja stig sogæðabjúgs

Hér er vökvinn í líkamanum orðinn nánast varanlegur. Það þýðir að sogæðabjúgurinn flæðir illa um sogæðakerfið, sem leiðir til breytinga í vefjum. Vefurinn breytist með myndun fituvefs og bandvefs (fibrosu). Vefurinn verður mjög harður og stífur, sem oft leiðir til endurtekinna sýkinga. Auk hefðbundinna einkenna eins og spennu, þyngdar og þreytu, finna margir einnig fyrir verkjum og skertri hreyfigetu á svæði sogæðabjúgsins.

Bjúgurinn er fastur og einkennist af miðlungs eða mikilli fituvefsmyndun og bandvefsmyndun (fibrosis) á byrjunarstigi.

Greining sogæðabjúgs

Fyrst og fremst er greiningarferlið byggt á sjúkrasögu, líkamlegum einkennum og klínískri skoðun sem felur í sér ýmis handvirk próf.

Fyrstu tvö stig þróunar sogæðabjúgs (sjá kaflann Þróun sogæðabjúgs) falla undir greiningu á stofu, þar sem við sem osteópatar erum sérhæfðir í greiningu og meðferð þessa ástands. Síðustu tvö stigin (stig 3 og 4) er hægt að meðhöndla á stofu, en ekki er hægt að fjarlægja einkenni þeirra varanlega.

Greining á þessum stigum fer fram innan sjúkrahúsakerfisins með ýmsum rannsóknum og myndgreiningu, svo sem bláæðaskönnun, segulómun (MRI), ómskoðun, sogæðamyndatöku (lymphoscintigrafíu), mismunandi blóðprufum og í sumum tilvikum erfðafræðilegri greiningu.

Meðhöndlun sogæðabjúgs

Osteonordic samanstendur af þverfaglegum sérfræðingum með ólík sérsvið innan greiningar og meðferðar á orsökum sogæðabjúgs.

Við beitum sérhæfðri aðferð við sogæðalosun á mismunandi svæðum líkamans. Aðferðir okkar byggja á líffærafræði og lífeðlisfræði sogæðakerfisins, sem þýðir að osteópatar okkar meðhöndla bæði bláæðakerfið og sogæðakerfið samhliða. Bláæðakerfið og sogæðakerfið starfa með hjálp þindarinnar og vöðvadæla.

Osteópatía felur í sér handvirka meðferð á sogæðum, þeim líffærum sem sogæðakerfið tæmist í (lifur, hjarta og lungu), auk alls bandvefs og örvefs sem getur hamlað sogæðaflæði.

Að lokum gefum við ráð varðandi mataræði, hreyfingu og lífsstíl, sem stuðla að bættri starfsemi sogæðakerfisins.

Góð ráð gegn sogæðabjúg

Til eru mörg ráð sem einstaklingar með sogæðabjúg geta nýtt sér til að draga úr vökvasöfnun.

Til að koma í veg fyrir þróun sogæðabjúgs er mikilvægt að breyta  vinnustellingum þannig að þær stuðli ekki að sogæðabjúg, til dæmis passa að vera ekki kyrr í sömu stellingunni lengi. Að auki ætti að skipuleggja stutt hlé yfir daginn þar sem líkamleg hreyfing er stunduð, svo sem að standa upp, ganga eða framkvæma einfaldar æfingar. Inntaka vítamína og steinefna, til dæmis magnesíums, getur í sumum tilfellum einnig hjálpað til við að fyrirbyggja vökvasöfnun.

Ef sogæðabjúgur er þegar kominn fram eru einnig til góð ráð gegn bólgnum útlimum. Notkun þjöppunarsokka og -hanska getur verið gagnleg við sogæðabjúg á stigum 3 til 4. Við ofþyngd er varanlegt þyngdartap mjög mikilvægt til að draga úr vökvasöfnun í líkamanum. Það sem skiptir þó mestu máli við sogæðabjúg eru sogæðalosandi æfingar.

Osteópatísk nálgun við sogæðabjúg

Við erum sérhæfð í meðferð á orsökum sogæðabjúgs. Við erum með þverfaglegt teymi sem samanstendur af osteópötum, sjúkraþjálfurum, nuddurum, höfuðbeina- og spjaldhryggsmeðferðaraðilum og nálastungufræðingum. Allir þessir fagaðilar notast við einstakar aðferðir til að takast á við vandamál tengd sogæðabjúg á öllum stigum hans.