Leka þarma

Meltingin er ónæmiskerfið

Meltingarkerfið nær frá munni og niður í endaþarm. Hlutverk meltingarkerfisins er að brjóta niður fæðu, taka upp næringarefni og losa líkamann við úrgangsefni. Við eðlilega meltingu er fæðan brotin niður í smærri einingar, svo sem glúkósa, amínósýrur og fitusýrur sem eru síðan teknar upp í smáþörmum og úrgangsefni eru losuð út um endaþarm. Um 80–90% af ónæmiskerfi okkar er að finna í meltingarveginum og því er eðlileg starfsemi meltingarkerfisins afar mikilvæg fyrir heilsu okkar.

Að vissu leyti eru þarmarnir hjá öllum gegndræpir, þar sem nauðsynlegt er að flokka næringarefni og hleypa úrgangsefnum í gegnum þarmana. Það sem skiptir máli varðandi leka þarma er hins vegar að hve miklu leyti þarmaveggurinn hefur rofnað.

Mikilvægi þarmaslímhúðarinnar

Þarmaslímhúðin (þarmaveggurinn) samanstendur af þekjufrumum sem tengjast saman með svokölluðum þéttitengjum (tight junctions). Þessar tengingar sjá um að stjórna því hvaða næringarefni og úrgangsefni komast í gegnum þarmaslímhúðina. Við eðlilega meltingu komast niðurbrotin og gagnleg næringarefni yfir í blóðrásina og berast til lifrarinnar, sem dreifir þeim síðan til vefja líkamans.

Hjá einstaklingum með leka þarma geta þéttitengin veikst eða rofnað, sem gerir þarmaslímhúðina gegndræpari. Það getur leitt til þess að óæskileg efni og sameindir komist yfir í blóðrásina. Ónæmiskerfið bregst þá við þessum aðskotaefnum og getur valdið bæði staðbundnum og almennum bólguviðbrögðum.

Bólga getur valdið roða, hita, verkjum og skertri hreyfigetu, ekki aðeins í vefjum líkamans heldur einnig í frumum þarmanna.

Auk þess sem óæskilegar bakteríur, eiturefni og ómelt næringarefni geta komist í gegnum þarmaslímhúðina geta mikilvæg næringarefni einnig lekið út, þótt þarmaslímhúðin þurfi á þeim að halda til að endurnýja sig. Þetta getur enn frekar aukið gegndræpi þarmanna vegna skertrar starfsemi þarmaslímhúðarinnar. Til lengri tíma getur þetta tengst bólgusjúkdómum í meltingarvegi, svo sem Crohn-sjúkdómi og sáraristilbólgu.

Orsakir lekra þarma

Ýmsir þættir geta haft áhrif á þróun lekra þarma:

• Mataræði: Mataræði sem inniheldur mikið af dýrafitu, of lítið af trefjum og mikið af glútenríkum korntegundum getur haft mikil áhrif.
• Fæðuviðbrögð/ofnæmi: Geta virkjað ónæmiskerfið og valdið því að þéttitengi haldist opin lengur en eðlilegt er.
• Verkjalyf: Bólgueyðandi verkjalyf (NSAID), svo sem íbúprófen, geta skaðað þarmaslímhúðina.
• Sýkingar í líkamanum.
• Óhófleg neysla áfengis og koffíns.
• Dysbiosis: Ójafnvægi í þarmaflórunni getur aukið framleiðslu á próteininu zonulin, sem getur veiklað tengingarnar milli þarmafrumna. Dysbiosis getur meðal annars komið fram eftir sýklalyfjameðferð.
• Langvarandi streita: Hvort sem um er að ræða líkamlegt, efnafræðilegt eða andlegt álag getur það aukið magn streituhormónsins kortisóls. Kortisól getur haft áhrif á umhverfi örvera í þörmunum og dregið úr framleiðslu meltingarensíma, sem getur leitt til ómeltrar fæðu í þörmunum. Þetta getur stuðlað að bólgu í þörmum og skaðað þarmavegginn.

Einkenni lekra þarma

Ef þú finnur fyrir einhverjum af eftirfarandi einkennum gæti það verið merki um leka þarma:

• Þreyta
• Uppþemba
• Vindgangur
• Niðurgangur
• Hægðatregða
• Iðraólga
• Verkir í liðum eða vöðvum
• Vannæring og skortur á næringarefnum
• Fæðuóþol
• Ofnæmi eða astmi
• Sjálfsofnæmissjúkdómar, svo sem glútenóþol, psoriasis eða iktsýki
• Húðvandamál
• Geðraskanir

Hversu hratt lagast þarmarnir?

Það er einstaklingsbundið hversu hratt þarmarnir jafna sig. Rannsóknir sýna að hægt er að bæta ástand þarmanna ef um leka þarma er að ræða. Þar sem við erum öll ólík og með mismunandi þarmaflóru er ekki hægt að segja nákvæmlega hversu hratt þarmarnir jafna sig. Með réttum aðgerðum og breytingum á lífsstíl er þó hægt að ná góðum árangri!

Þarmarnir eiga að vera að vissu leyti gegndræpir. Vandamálið kemur upp þegar þeir verða of gegndræpir og óæskileg efni komast í gegnum þarmavegginn.

Hvernig öðlast maður heilbrigða þarma?

Til að stuðla að heilbrigðum þörmum er mikilvægt að draga úr þeim þáttum sem geta stuðlað að lekum þörmum og bæta upp það sem skortir. Það felur oft í sér breytingar á mataræði og lífsstíl.

Þegar við tölum um heilbrigði þarma er meðal annars átt við þarmaflóruna, sem fjallað verður nánar um síðar.

Eru lekir þarmar sjúkdómsgreining?

Lekir þarmar eru ekki sjúkdómsgreining heldur heilkenni, það er samansafn ólíkra einkenna. Lekir þarmar hafa verið tengdir við ýmsa sjúkdóma, svo sem Crohn-sjúkdóm, iðraólgu, glútenóþol, sykursýki og aðra sjálfsofnæmissjúkdóma.

Hvernig styrki ég þarmaflóruna?

Í líkamanum eru um 30% fleiri bakteríufrumur en frumur úr mönnum. Þær bakteríur sem lifa í þörmunum mynda þarmaflóruna. Þarmaflóran er stórt samfélag þar sem hver hópur örvera hefur sitt hlutverk. Þegar hver hópur getur sinnt sínu hlutverki ríkir jafnvægi og friður í þörmunum.

Hægt er að styrkja þarmaflóruna með því að veita henni það sem hana skortir.

• Góðgerlar (probiotics) fjölga sér með inntöku á góðgerla-trefjum.
• Góðgerlar eru lifandi örverur sem finnast náttúrulega í þörmunum. Þeim má bæta við til að stuðla að heilbrigðara umhverfi í þörmunum, þar sem þær geta hamlað bakteríum sem geta valdið sjúkdómum. Góðgerlar fást meðal annars úr mjólkurvörum (mjólkursýrugerlum).
• Forgerlar (Prebiotics) eru fæðutrefjar, náttúruleg kolvetni sem hafa það hlutverk að stuðla að vexti og fjölbreytni örvera í þörmunum. Prebiotics eru næring fyrir þarmaflóruna.

Eftirfarandi matvæli geta náttúrulega stuðlað að heilbrigðri þarmaflóru. Gott er að borða að minnsta kosti þrjú þeirra daglega og helst hafa fjölbreytni í vali:

• Spírur
• Spergilkál
• Linsubaunir
• Sinnepsfræ
• Sólblómafræ
• Grænkál
• Grænar baunir

Mataræði og lekir þarmar

Jafnvægið í þarmaflórunni ræðst meðal annars af mataræði okkar og því umhverfi sem við búum við.

Glúten og lekir þarmar

Glúten getur ert þarmana, jafnvel þótt einstaklingur sé ekki með glútenóþol eða viðkvæmur fyrir glúteni. Glúten virkjar próteinið zonulin. Zonulin getur veikt þéttu tengingarnar milli þarmafrumna og þannig gert þarmana gegndræpari. Þetta á sérstaklega við þegar mikið er neytt af kornvörum sem innihalda hveiti, rúg og bygg.

Laktósi og lekir þarmar

Í mjólkurvörum er mjólkursykur, laktósi. Laktósi er brotinn niður í smáþörmunum af ensíminu laktasa í minni sykursameindirnar glúkósa og galaktósa, þar sem laktósi getur ekki frásogast fyrr en hann hefur verið brotinn niður. Þessar tvær niðurbrotnu sameindir eru nýttar og umbreyttar í orku í líkamanum. Leka þarmar geta því haft neikvæð áhrif á orkuefnaskipti líkamans.

Mjólkursýrugerlarnir og lekir þarmar

Mjólkursýrugerlar, sem eru hluti af þarmaflórunni, eru mikilvægir þar sem þeir brjóta niður ómeltar sameindir. Mjólkursýrugerlar framleiða ensímið laktasa, sem getur brotið niður ómeltan laktósa í mjólkursýru. Mjólkursýra örvar hreyfingar þarmanna og hjálpar til við að viðhalda eðlilegri þarmaflóru með því að lækka sýrustig (pH) og stuðla þannig að því að skaðlegar og sjúkdómsvaldandi bakteríur í þörmunum veikist.

Meðferð við lekum þörmum

Mikilvægt er að finna orsökina fyrir því að meltingarkerfið er í ójafnvægi og bregðast við henni. Orsakirnar geta verið margvíslegar. Mikilvægt er að hafa í huga að lekir þarmar koma ekki einir og sér og að aðrir þættir, svo sem streita, óhollt mataræði, lyfjanotkun og dysbiosis, geta einnig haft áhrif á starfsemi þarmanna. Meðferð felst fyrst og fremst í breytingum á lífsstíl, þar á meðal breytingum á mataræði.

Það er hægt að lifa með lekum þörmum, en það getur valdið ýmsu ójafnvægi í meltingunni og skapað grundvöll fyrir ýmsum öðrum sjúkdómum.

Osteópatía og lekir þarmar

Osteópatísk skoðun er heildræn og þar eru öll kerfi líkamans skoðuð til að reyna að finna orsökina fyrir lekum þörmum. Mikilvægt er að jafnvægi ríki milli kerfa líkamans svo sjálfgræðsluhæfni hans sé sem best. Markmið osteópatíu er að skapa líkamanum sem bestar aðstæður til sjálfgræðslu.

Ásamt meðferðaraðilanum er útbúin meðferðaráætlun um hvernig þú getur sjálf/ur/t tekið þátt í að draga úr einkennum sem tengjast lekum þörmum og fengið leiðbeiningar um það.

Osteópatísk meðferð við lekum þörmum

• Meðhöndlun á truflunum í höfuðkúpu til að hafa áhrif á heila, heilataugar og miðtaugakerfi
• Leiðrétting á svæðum í öllum hryggnum sem stjórna ósjálfráða taugakerfi þarmanna
• Samræming á starfsemi hringvöðva í öllu meltingarkerfinu
• Hreyfing og losun á festingum þarmanna
• Meðhöndlun á blóðrásinni
• Draga úr streitu, meðal annars með handvirkri meðferð á nýrum, nýrnahettum, hjarta og lungum
• Ráðgjöf um meðal annars mataræði, hreyfingu og svefn

Góð ráð

• Draga úr neyslu matvæla sem innihalda glúten
• Draga úr sykurneyslu
• Draga úr neyslu mettaðrar fitu og dýraafurða
• Auka neyslu á grænmeti
• Drekka nægan vökva, að minnsta kosti 2 lítra á dag
• Endurskoða lyfjanotkun
• Draga úr líkamlegri og andlegri streitu
• Auka hreyfingu